Zaman boyutu

Bir harita yalnız tek bir anı göstermek zorunda değil. Zaman boyutunu açarsan
aynı bölgeler için birden çok dönem girer, tuvalin altındaki imleci sürükleyerek
dönemler arasında gezersin.

Zamanı sen beyan edersin

Zaman boyutu Veri panelinin üstündeki Zaman menüsünden açılır. Dört
seçenek vardır:

Bir hassasiyet seçtiğinde menünün yanında beklenen biçim yazar:
"başlıklar 1985 biçiminde". Bu bir tercih değil kural — başlıkları o biçimde
yazman gerekir.

Hassasiyet tahmin edilmez. Ürün verine bakıp "bunlar yıl olmalı" demez;
hangi çözünürlükte çalıştığını sen söylersin. Yıllık bir seriyi gün
hassasiyetiyle açıp başlıkları 1985-01-01 yazmak, sende olmayan bir kesinliği
uydurmak olur.

Tablo dönem sütunlarına ayrılır

Zaman kapalıyken tabloda tek bir Değer sütunu vardır. Açtığında o sütunun
yerini dönem sütunları alır: her sütun bir an, her satır yine bir bölge.
Sütun başlıkları düzenlenebilir; başlığın üstüne geldiğinde çıkan simgeyle
dönemi silebilir, sağdaki artı işaretiyle yeni dönem ekleyebilirsin.

Bir başlığı seçtiğin biçime uymayan bir şey yazarsan sütun okunmaz ve panel
bunu kırmızıyla söyler:

Bu dönem başlıkları 1985 biçiminde değil, sütunları okunmuyor: …

En çok 120 dönem girilebilir. Tavana ulaştığında dönem ekleme işareti
kaybolur; ayrı bir uyarı çıkmaz. ⚠ Dışa aktarmanın tavanı daha düşüktür: 60'tan
fazla dönemde veri panelindeki rapor, "her dönem ayrı dosya" ZIP'inin yalnız ilk
60 dönemi indireceğini ve videonun en çok 60 dönem aldığını söyler
(paylaşım). Bir kaynaktan veri çekerken kaynak daha çok
dönem döndürürse içe aktarma reddedilir ve sebebini söyler: "kaynak {n} dönem
döndürdü, sınır 120 — parametrelerle daralt (ör. yıl aralığı)."

Zamanı kapatmak veri siler

Zamanı Kapalı'ya çevirmek ilk dönem dışındaki bütün sütunları siler. Bu
yüzden ürün önce onay ister ve ne kaybedeceğini sayar:

Zamanı kapatmak ilk dönem dışındaki {n} sütunu siler ({m} dolu hücre). Bu
geri alınamaz.

Altında iki düğme vardır: Sil ve kapat ve Vazgeç. Silinen dönemler geri
gelmez; ilk dönem korunur ve normal değer sütununa döner.

⚠ Boş hücrenin anlamı zaman açıkken TERSİNE döner

Bu, haritanın en kolay gözden kaçan kuralı.

Yani zaman kapalıyken boş hücre bir iddia üretir ("sıfır"), zaman açıkken
üretmez ("bu dönemde ölçmedim"). Doğrusu zamanlı olandır: bir bölgenin bazı
yıllarda verisi olmaması normaldir ve o yıllar için renk uydurmak yanlış olurdu.

Zaman kapalıyken boş bırakmanın sonuçları
veri ve eşleşme sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.

İmleç kolu

Veride zaman varsa tuvalin altında bir kaydırıcı çizilir; sürükledikçe harita o
anın değerlerini boyar. Veride zaman yoksa kol hiç çizilmez — kapalı ya da
gri bir kontrol de görmezsin, yüzey tümüyle sessiz kalır.

Harita her zaman yalnız o anı gösterir: imleci 1990'a getirdiğinde 1990'da
ölçülen değerleri görürsün, önceki yılların birikimini değil. İki gözlem
arasında kalan bir ana geldiğinde renk değişmez, son ölçülen değer taşınır —
ara renk uydurulmaz.

İmlecin konumu kaydedilmez. Bir dönemde bırakıp çıkman haritayı orada
dondurmaz; kayıt tüm dönemleri taşımaya devam eder.

Editörde ilk dönem, yayında son dönem

Editör haritayı ilk dönemde açar: hikâye ileri doğru okunur, sen baştan
sürüklersin. Yayınladığın kopyalar ise son dönemde açılır — hem sitene
gömdüğün canlı embed hem de embed görseli. Görselde kaydırıcı olmadığı için
hangi döneme ait olduğu başlığın altına yazılır ("2024").

Eskiden bu ikisi ayrışıyordu: canlı embed ilk dönemi, görsel son dönemi
gösteriyor ve görselde yıl yazmıyordu. Aynı haritanın iki kopyası iki farklı
yıl anlatıyordu.

⚠ Görseldeki yıl, haritayı yeniden yayınladığında yazılır; yayındaki eski
görseller yeniden yayınlanana kadar eski hâlinde kalır.

Hikâyede de aynı kural geçerlidir: zaman vermediğin bir adımda harita son
dönemi çizer — tablodaki satır sırası ne olursa olsun.

Zaman boyutu haritanın dışına da yayılır: her dönemi ayrı bir görsel olarak
indirebilir, dönem sayısına göre süresi belirlenen bir video üretebilirsin.
Bunlar paylaşma ve dışa aktarma bölümünün konusu.

Grafiktekinden farkı

Grafiklerde de bir zaman imleci var ama ayarları daha geniş: orada okuma modunu
(birikimli ya da anlık) ve iki gözlem arasının nasıl doldurulacağını
seçebilirsin. Haritada bu iki ayar yoktur ve bulunmaması bilinçlidir:
"o ana kadar her şey" bir bölge için toplam mı, ortalama mı, son değer mi
belirsizdir; ara değer üretmek ise ölçülmemiş bir yılı ölçülmüş gibi boyamak
olurdu. Renk bir iddiadır ve okuyucu onu "o yıl ölçülen değer" diye okur.

Grafik tarafındaki karşılığı için
zaman imleci ve sütun rolleri sayfasına bakabilirsin.