Veri paneli

Sol raydaki Veri paneli grafiğin tablosudur; editör açılınca açık gelir.
Tablo her değişiklikten kısa süre sonra (yaklaşık 2 saniye) kendiliğinden
kaydedilir: üst çubukta önce Kaydediliyor…, sonra Kaydedildi yazar.
Kaydedilmemiş bir değişiklik varken sekmeyi kapatır ya da sayfayı yenilersen
tarayıcı sorar (ayrıntısı: Kaydetme).

Panel açıkken sağdaki ayar paneli (Tasarım · Düzen · Metin · Çeviri)
gizlenir. Bir uyarı seni Düzen'e yönlendiriyorsa önce Veri panelini sağ
üstteki ✕ ile kapat.

Veriyi tabloya almak

• Dosya yükle. 📂 CSV / Excel yükle düğmesi .csv, .tsv, .txt,
  .xlsx ve .xls dosyalarını alır. Excel dosyasında yalnız ilk sayfa
  okunur. CSV'de sütun ayracını (virgül, noktalı virgül, tab) panel kendisi
  bulur.
• Yapıştır. Excel ya da Google Sheets'ten kopyaladığın bir bloğu panelin bir
  metin kutusuna (ör. Kategori adı) yapıştırırsan Yapıştırılan Veri
  penceresi açılır ve kaç satır, kaç sütun algılandığını gösterir.
  • Yerine Geç tabloyu baştan bununla kurar. İlk satırda sayı yoksa sütun
    adı olarak alınır.
  • Üstüne Ekle satırları tablonun sonuna ekler — adı yanıltmasın,
    üstüne değil. İlk satırı da veri sayar.
  • İptal hiçbir şey yapmaz.
• Elle yaz. Aşağıda: Tabloyu düzenlemek.
• Kaynaktan veri. Sol raydaki Kaynaktan veri açık veri kaynaklarından
  tablo çeker: Veri kaynakları.

Dosyanın kodlaması

Panel CSV dosyasının kodlamasını kendisi bulur. UTF-8 dosyalar (Excel'in CSV
UTF-8 ve Unicode metin kayıtları dahil) olduğu gibi okunur. UTF-8 olmayan
bir dosya Türkçe Windows kodlamasıyla (Windows-1254) okunur; Türkçe Windows'ta
Excel'in düz CSV kaydı böyledir. Panel bu durumda sarı bir kutuyla bunu
söyler. Harfler yine de bozuk görünüyorsa (T�rkiye gibi), dosya başka bir dilin
kodlamasıyla kaydedilmiştir: Excel'de CSV UTF-8 seçeneğiyle kaydet ya da
dosyayı doğrudan .xlsx olarak yükle.

Dosya yükleyince: Sütun Eşleştirme

Yüklemeden sonra panelde Sütun Eşleştirme kutusu çıkar. Değişiklik hemen
uygulanır, ayrıca onaylanmaz.

• Kategori: grafiğin eksenindeki adları (ülke, yıl, kalem) taşıyan sütun.
  Panel ilk metin taşıyan sütunu seçer.
• Seri Sütunları: çizilecek değer sütunları. Panel kategoriden sonraki
  sayısal sütunlardan en çok beşini seçer; istediğin kadarını açıp
  kapatabilirsin. Seriler tıklama sırasıyla dizilir, dosyadaki sırayla
  değil. Son seriyi kapatamazsın.

Dosyadan en çok 5.000 satır alınır; bu, tablonun kaydedebildiği en çok
satırdır. Kategori hücresi boş satırlar alınmaz. Alınmayan satır varsa panel sarı
bir kutuda kaç tane olduğunu ve nedenini yazar.

Eşleştirmeyi değiştirmek tabloyu dosyadan baştan kurar. Bir çipi açıp
kapatmak, kategoriyi değiştirmek ve sayı raporundaki Geri al / Yeniden
çevir düğmeleri böyle çalışır. Yüklemeden sonra tabloda elle bir değişiklik
yaptıysan (hücre, satır, seri adı, yapıştırma) panel önce sorar: Tablo
dosyadan yeniden kurulsun mu?

• Vazgeç (ya da Esc) hiçbir şeyi değiştirmez; tablon ve eşleştirme olduğu
  gibi kalır.
• Yeniden kur elle yaptığın değişiklikleri silip tabloyu dosyadan kurar.
  Yanlışlıkla onayladıysan Ctrl+Z (Mac'te Cmd+Z) tabloyu geri getirir.

Elle bir değişiklik yoksa panel sormaz. Tasarım › Renkler'de seçtiğin özel
renkler (marka kitinden gelenler dahil) eşleştirme değişince korunur.

Kategori sütununun adı tabloda Kategori olur; Kategori adı kutusundan
değiştirirsin. Zamana bağlı bir grafikte (yarış, zaman imleçli çizgi ya da
çubuk) zaman bağlaması yeni adı izler, bağlamayı yeniden kurman gerekmez
(zaman imleci). Aynısı süre çizelgesinin ve
ağaç haritasının sütun seçimleri ile gizli seriler için de geçerlidir. Adı geri
alırsan (Ctrl+Z) bu ayarlar da eski ada döner.

Dosyayı kaldır eşleştirmeyi kapatır ve tabloya örnek veriyi yükler —
yüklemeden önceki verini değil. Önceki veriye geri almakla (Ctrl+Z) dönersin.

Dosya adı, eşleştirme ve sayı raporu kaydedilmez: sayfayı yenileyince tablo
yerinde kalır ama eşleştirmeyi değiştirmek için dosyayı yeniden yüklemen gerekir.

Grafik tipine göre eşleştirme

Eşleştirme kutusu yükleme anındaki grafik tipine göre değişir. Bu yüzden
tipi dosyayı yüklemeden önce seç.

Dumbbell uzun biçimli veri bekler: Kategori, Grup (opsiyonel),
Dönem ve Değer. Dönem sütununda tam iki değer olmalı (başlangıç ve
bitiş). En çok 100 kategori alınır; fazlası notla söylenir. Verin zaten geniş
biçimdeyse (Kategori | 2014 | 2022) dosyayı önce çubuk grafikte yükle, sonra
tipi Dumbbell'e çevir.

Yarış, Dağılım ve satırları Dönem okunan Ağaç Haritası de uzun
biçimli veri bekler: Varlık, Zaman ve Ölçü (dağılımda iki ölçü:
Ölçü (yatay eksen) ve Ölçü (dikey eksen)). Panel tabloyu her varlık bir
sütun, her dönem bir satır olacak biçime çevirir; aynı varlık ve dönem iki kez
geçiyorsa ilki kullanılır, ölçümü olmayan hücre boş kalır. Zaman sütununu
grafiğe sen bağlarsın: Düzen › Sütun rolleri — panel bunu notla hatırlatır,
kendiliğinden yapmaz.

Tablo en çok 30 sütun kaydedebildiği için bu çeviri yarışta ve ağaç
haritasında en çok 29, dağılımda en çok 14 varlık alır (dağılımda her
varlık iki sütundur). Fazlası alınmaz; panel kaç varlığın alınmadığını ve
sınırı söyler. Daha çok varlık göstermek için kaynakta varlık sayısını azalt.

Sayılar

Dosya yüklediğinde yerel yazımla girilmiş sayılar grafiğin okuyabileceği hâle
çevrilir ve panel ne yapıldığını sütun adlarıyla yazar:

• Virgüllü ondalık: 806,2 → 806,2 · 1.024,5 → 1024,5.
• Binlik ayracı: 1.024 · 1,024 · 85 372 377 (boşluklu).
• Birim işareti: ₺1.024,5 · 1.250 TL · %12,5 · 12.5% · $5 ·
  €5 · £5. İşaret düşer, sayı aynı kalır: %12,5 12,5 olarak okunur
  (0,125 değil). Birimi grafikte göstermek için Düzen › Değer etiketleri
  bölümünde önek ya da sonek yaz.

Ondalık ayırıcıya sütunun tamamına bakılarak karar verilir: 1.024,5 gibi tek
bir hücre bütün sütunu kesinleştirir. ₺ ve TL Türkçe yazım sayılır, yani
1.250 TL bin iki yüz elli okunur. Panelin Geri al düğmesi çevrimi geri
alır, Yeniden çevir tekrar uygular; yüklediğin dosya hiç değişmez.

Şu sütunlara dokunulmaz ve panel bunu sütun adıyla söyler:

• Ondalık ayırıcısı belli olmayan sütun: 1,234 hem bin iki yüz otuz dört hem
  bir virgül iki yüz otuz dört okunabilir. Ondalık için nokta yazarsan karar
  kesinleşir.
• Aynı sütunda farklı birimler: ₺5 ile $5 aynı sayıya çevrilmez.

Excel'de yüzde biçimli bir sayı hücresi de ekranda göründüğü gibi okunur:
Excel'in 0,125 saklayıp %12,5 gösterdiği hücre 12,5 olur. Biçim daha az basamak
gösterse bile (ör. %12) gerçek değer kaybolmaz: 0,1234 → 12,34.

Excel'deki tarih hücreleri yıl-ay-gün yazısına çevrilir. Excel tarihi gün
sayısı olarak saklar (15.01.2024 → 45306); panel o sayıyı değil tarihi yazar.
Yazının kesinliği Excel'deki biçimden gelir:

Zamana bağlama ve yarış bu biçimleri okur; saat taşıyan değeri okumaz, o yüzden
saatli bir tarihi zaman sütunu yapacaksan Excel'de biçimi yalnız güne çevir.
Yalnız saat gösteren ya da süre gösteren ([h]:mm) hücreler çevrilmez. Panel kaç
hücrenin çevrildiğini sütun adıyla yazar; Geri al Excel'in sakladığı gün
sayısını geri koyar, Yeniden çevir yeniden tarih yapar.

Yapıştırdığın ve elle yazdığın sayılar çevrilmez. Grafiğin okuyamadığı bir sayı
(virgüllü ondalık, birim işareti, boşluklu binlik) sıfır çizilir ve panelde kaç
hücre olduğunu söyleyen bir uyarı çıkar; hücre silinmez. Tablodaki veride
ondalık ayırıcı noktadır.

Tabloyu düzenlemek

Hücre: düzenlemek için çift tıkla ya da hücreyi seçip yazmaya başla
(yazdığın, eski değerin yerine geçer; eski değeri koruyarak düzenlemek için
Enter ya da F2). Düzenlerken Enter kaydeder ve alt satıra geçer,
Tab sağdaki hücreye geçer, Esc vazgeçer; başka bir yere tıklamak da
kaydeder. Bir hücreyi boşaltmak "ölçüm yok" demektir, sıfır değil — grafik o
hücreyi çizmez.

Satırlar:

• + Satır Ekle tablonun sonuna bir satır ekler.
• Bir satıra sağ tıklayınca menü açılır: Kopyala · Yapıştır (kopyaladığın
  satırı tıkladığın satırın altına ekler, üstüne yazmaz) · Üstüne Satır
  Ekle · Altına Satır Ekle · Sil.
• Satır sonundaki × satırı siler; onay sorulmaz.
• Satırı soldaki altı noktalı tutamaçtan sürükleyerek yerini değiştirirsin.
  Tabloda bir sütuna göre sıralama açıkken sürükleme kapalıdır. ⚠ Sürükleme
  geri alınamaz.

Eklenen satırların ve serilerin değer hücreleri boş gelir: boş hücre "ölçüm
yok" demektir, grafik onu çizmez. Değeri yazdığında çizilir; gerçek bir sıfırsa
0 yaz.

Seriler panelin üstündeki şeritte durur:

• Adını çipteki kutuya yazarak değiştirirsin. Seriyi adıyla tutan ayarlar
  (dumbbell çiftleri, piramit kanatları, dağılımın eksenleri, gizli seriler,
  hücre notları, ad çevirileri) yeni adı izler.
• + Seri yeni bir değer sütunu ekler; çipteki × seriyi siler (son seri
  silinemez). Silinen seriye bağlı dumbbell çifti düşer, piramidin boşalan
  kanadına kalan seri geçer ya da seçmen istenir
  (dumbbell, piramit).
• Çipteki % düğmesi o serinin her satırının toplamdaki payını yeni bir
  (%) serisi olarak ekler. Bu bir defalık hesaptır: kaynak sütun değişince
  güncellenmez.

Seçim ve kısayollar: bir hücreye tıkla, sürükleyerek ya da Shift+tıklayarak
aralık seç. Satır numarası satırı, # bütün tabloyu seçer. Seçimden sonra:

• Ok tuşları aktif hücreyi taşır, Shift+ok seçimi genişletir.
• Delete (ya da Backspace) seçili hücreleri boşaltır.
• Ctrl+C seçimi kopyalar; Excel'e ya da başka bir tabloya yapıştırabilirsin.
• Ctrl+V panodaki bloğu aktif hücreden başlayarak var olan hücrelerin
  üstüne yazar; tablonun dışına taşan kısım alınmaz. Tarayıcı ilk seferde pano
  izni isteyebilir; izin verilmezse panelde "Pano okunamadı" yazar.
• Ctrl+A bütün hücreleri seçer.

Mac'te Ctrl yerine Cmd. Bu kısayollar yalnız tablo seçiliyken çalışır; panelin
metin kutularında (seri adı, Kategori adı, Bul...) tuşlar yalnız o
kutuya yazar.

Görünüm araçları — veriyi değiştirmez

Bunlar yalnız tablonun panelde nasıl göründüğünü değiştirir; grafik ve kayıtlı
veri aynı kalır, sayfa yenilenince kapanırlar.

• Sütun başlığına tıklamak tabloyu o sütuna göre sıralar (artan, azalan,
  kapalı). Grafiğin çubuk sırası Düzen › Sıralama'dan ayarlanır.
• Boş satırları gizle bütün değer hücreleri boş olan satırları gizler. Grafik
  onları yine çizer.
• Özet satırı her seri için Toplam, Ortalama, Min ve Max
  gösterir. Boş hücreleri saymaz (ortalama yalnız dolu hücrelerden); hiç değeri
  olmayan seride — yazar.
• Sütun genişliği başlığın sağ kenarından sürüklenir.

Bul / Değiştir

🔍 Bul / Değiştir (ya da Ctrl+F, Mac'te Cmd+F) tablonun üstünde bir arama
çubuğu açar. Eşleşen hücreler sarıya boyanır ve sayısı yazar; Tümünü
Değiştir tam bu hücreleri değiştirir, kaç hücrenin değiştiğini yazar ve geri
alınabilir.

• Yalnız tablonun hücrelerinde arar. Sütun başlıkları (kategori adı ve seri
  adları) aranmaz ve değişmez; onları seri çipindeki kutudan ya da Kategori
  adı'ndan değiştirirsin.
• Büyük/küçük duyarlı kapalıyken Türkçe harfler de eşleşir: istanbul
  "İstanbul"u, ırak "IRAK"ı, iraq "IRAQ"ı bulur. Küçük ı ile i birbirinin
  yerine geçmez: kir "kır"ı bulmaz.
• Bir kategorinin adını değiştirirsen (hücrede, Bul / Değiştir'le, silip yeniden
  yazarak ya da yapıştırarak) kategoriyi adıyla tutan ayarlar yeni adı izler:
  gizleme, vurgu, hücre notları, piramidin kategori sırası, ad çevirileri.
  Hücre boşken ya da aynı ad başka bir satırda varken ayar eski adda bekler;
  ad ayrışınca taşınır. Grafik notlarının kategorisi izlenmez: o kategoriye
  bağlı not çizilmez ve Notlar bölümü bunu yazar; notun konumunu yeniden
  seçersin (notlar).

Geri almak

Geri al Ctrl+Z (Mac'te Cmd+Z), Yinele Ctrl+Y ya da Cmd+Shift+Z; üst
çubukta da iki düğmesi vardır. Son 50 adımı tutar. Kapsadığı şey tablo ve
özel renklerdir: dosya yükleme, eşleştirme, hücre düzenleme, satır ve seri
ekleyip silme, yapıştırma, Bul / Değiştir. Kapsamadıkları: satırı sürüklemek,
Tasarım · Düzen · Metin ayarları ve görünüm araçları. Bir adı geri alınca o
ada bağlı ayarlar da geri döner; silinen seriyi geri alınca ona bağlı dumbbell
çifti geri gelmez.

İmleç bir metin kutusundayken (seri adı, Kategori adı, Bul..., ayar
panellerinin kutuları, Kaynaktan veri penceresi) Ctrl+Z ve Ctrl+Y yalnız o
kutuya yazdığını geri alır ve yineler. Tablonun son adımını geri almak için önce
kutudan çık — tabloya ya da grafiğe tıkla — ya da üst çubuktaki geri al düğmesini
kullan.

Paneldeki uyarılar

Panelin üstündeki sarı kutular grafikte neyin çizilmediğini ya da yüklemede
neyin değiştiğini söyler; veri silinmez. Kırmızı kutu tablonun kaydedilmediğini
söyler.

• Sayı biçimi raporu — yüklemede ne çevrildi, nelere karar verilemedi
  (yukarıda Sayılar).
• Sıfır çizilen hücreler — virgüllü ondalık, birim işareti ya da boşluklu
  binlik taşıyan, elle yazılmış ya da yapıştırılmış sayılar.
• Boş hücreler — kaç boş hücrenin çizilmediği; etkisi tipe göre yazar
  (çizgi kopar, çubuk çizilmez…).
• Tablo kaydedilmiyor (kırmızı) — tablo bir kayıt sınırını aşıyor. Kutu
  hangisini (sütun ya da satır sayısı, sütun adı ya da hücre uzunluğu) ve ne
  yapman gerektiğini yazar.
• Dosya yükleme notları — alınmayan satırlar, alınmayan varlıklar ve
  dosyanın kodlaması (yukarıda).
• Hiçbir şey çizilmiyor — yarış, dağılım, süre çizelgesi ya da ağaç
  haritasında gereken seçim eksik. Kutu neyi nerede seçeceğini söyler (ör.
  Düzen › Sütun rolleri); Veri panelini kapatınca o ayarlar görünür.
  Tuvalin ortası da kısa sebebi yazar (ör. "Zaman sütunu bağlanmadı").
• Üst sınırlar — dağılım 60 nokta, ağaç haritası 400 kutu, süre çizelgesi
  400 olay, yarış aynı anda seçtiğin kadar varlık gösterir; fazlası sayıyla
  söylenir.

Sınırlar

"Kaydedilmez" olan durumlarda üst çubukta Kaydedilemedi — tekrar dene ve
yanında nedeni yazar; Veri panelinde de kırmızı bir kutu çıkar. Son değişikliği
geri al (Ctrl+Z) ya da tabloyu küçült.