Ağaç haritası

Ağaç haritası bir bütünü kutulara böler: her kutunun alanı değeriyle
orantılıdır. Tip menüsünde Ağaç Haritası adıyla, "Bütünün parçaları, çok
kalemle" ipucuyla durur.

Pastayla aynı soruyu sorar — "bütün nasıl dağılıyor" — ama çok kalemde çok daha
okunaklıdır: yirmi dilimli bir pasta okunmaz, yirmi kutulu bir ağaç haritası
okunur. İhracatın ürün gruplarına, bütçenin kalemlere dağılımı tipik
kullanımlardır.

Tablo nasıl kurulur

Her satır bir kutudur. Tablon olduğu gibi çizilir; varsayılan olarak:

• Kutunun adı ilk sütundan gelir,
• büyüklüğü ilk sayı sütunundan gelir (metin taşıyan sütunlar atlanır).

Örnek bir tablo:

Sütunların hangi rolü üstlendiğini Düzen › Ağaç haritası altında görür ve
değiştirirsin. En üstteki Satırlar seçicisi Kutu konumundayken üç seçici
daha var: Büyüklük (değer sütunu), Grup (opsiyonel) ve Kutu adı.
Satırlar'ın yanındaki ? işaretinde şu not var:

Her satır bir kutu. Sütunlar ADLA eşlenir; sütun sırası değişse de kaymaz.

⚠ Büyüklük sütunu sayı olmalı. Metin taşıyan bir sütun seçersen uyarı çıkar
ve grafik boş kalır:

'Sektör' sütunu sayı değil (ör. 'Sanayi'); kutu büyüklüğü için sayısal bir sütun seç. Ondalık ayırıcı nokta olmalı (12.5).

Gruplama: kutuları üst gruplara kümelemek

Grup (opsiyonel) seçicisinden bir sütun seçersen (ör. Sektör) kutular o
sütunun değerlerine göre kümelenir:

• her grubun üstünde adını taşıyan koyu bir başlık şeridi çizilir,
• renk gruptan gelir — aynı gruptaki kutular aynı rengi alır,
• legend açılabilir hâle gelir (aşağıda).

Grubu küçük kalan kümelerde başlık şeridine yer yoksa başlık yazılmaz; grubun
adı yine fareyle üstüne gelince ve legend'de görünür.

Grubun önde yazıldığı tablolar

Tablon Sektör | Ürün | Değer düzenindeyse ilk sütun grup, ikinci sütun kutu
adıdır. Bu durumda sırayla iki seçim yaparsın:

1. Kutu adı seçicisinden Ürün'ü seç,
2. sonra Grup (opsiyonel) seçicisinden Sektör'ü seç.

Sıra önemli: seçiciler, başka bir rolde kullanılan sütunu listelemez — Sektör
kutu adıyken grup listesinde görünmez.

⚠ Grup hücresi boş olan satırlar tek bir (grupsuz) kümesinde toplanır.
Bu küme başlık şeridi almaz; legend'de "(grupsuz)" adıyla görünür.

⚠ İki seviyeden derin gruplama yok. Sektör → ürün grubu → ürün gibi üç katlı
bir hiyerarşi bu tipte çizilmez; tek bir grup sütunu seçilebilir.

Zaman serisi: dağılımın yıllar içinde değişmesi

Ağaç haritası tek bir anı değil, dönemden döneme değişen bir dağılımı da
gösterebilir — ihracatın sektörlere dağılımının 1995'ten 2022'ye nasıl
değiştiği gibi. Bunun için satırlar dönem olarak okunur.

Dönem tablosu

Her satır bir dönem, her sütun bir kutudur. İlk sütun zamandır:

İki adımda kurulur:

1. Düzen › Ağaç haritası › Satırlar seçicisinden Dönem'i seç. Büyüklük,
   grup ve kutu adı seçicileri kalkar — kutular sütunların kendisidir.
   Satırlar'ın ? notu da değişir:

   Zaman serisi: her satır bir DÖNEM, her sütun bir KUTU — tablonun ilk sütunu zaman (Yıl | Otomotiv | Tekstil …). Her dönem kendi büyükten küçüğe dizilimini alır.

2. Düzen › Sütun rolleri › Zaman seçicisinden ilk sütunu bağla ve
   Çözünürlük'ü (yıl/ay/gün) seç (zaman imleci).

Zamanı bağlamadan Dönem'i seçersen tablonun son dolu satırı çizilir ve
editör uyarır:

Zaman bağlı değil — son dolu satırın ağaç haritası çiziliyor. İmleç için ilk sütunu zaman olarak bağla (Düzen › Sütun rolleri).

⚠ Satırlar Kutu iken zamanı bağlarsan bağlama saklanır ama grafiğe etki
etmez; Sütun rolleri bölümü şunu yazar:

Ağaç haritası satırları kutu olarak okuyor; zaman imleci yalnız dönem okumasında çalışır — Dönem'i seç (Düzen › Ağaç haritası › Satırlar). Bağlama saklanır ama grafiğe etki etmez.

Uzun tablon varsa (Yıl | Sektör | Değer — her satır bir sektörün bir yılı):
önce Satırlar'ı Dönem yap, sonra dosyayı yükle. Sütun Eşleştirme'de
Varlık (kutular, ör. Sektör), Zaman ve Ölçü seçicileri çıkar; tablo
yukarıdaki geniş biçime çevrilir.

İmleçle oynatmak

Zaman bağlanınca grafiğin altına imleç şeridi gelir; sürükledikçe o dönemin ağaç
haritası çizilir. Açılışta imleç son dönemdedir.

• Her dönem kendi dizilimini alır: o dönemin en büyük kutusu sol üstte başlar,
  kutular büyükten küçüğe dizilir. Sıralama yıllar içinde değişirse kutular yer
  değiştirir — dizilim hiçbir dönemde bozulmaz.
• Ara değer: Doğrusal seçiliyse iki dönem arasında kutular bir dizilimden
  diğerine kayar. Geçişin ortasında kutular kısa süre üst üste binebilir ya
  da aralarında boşluk açılabilir; dönem anında dizilim yine kusursuzdur.
• Ara değer: Basamak seçiliyse iki dönem arasında önceki dönem gösterilir,
  dönem değişince dizilim bir anda değişir.
• Boş, sıfır ya da eksi hücre o dönemde kutu yok demektir. Önceki dönemin
  değeri taşınmaz — yukarıdaki tabloda Tekstil 2008'de çizilmez. Doğrusal
  geçişte kaybolan kutu yerinde küçülerek gider, geri gelen kutu yerinde büyüyerek
  belirir.
• Renk sütundan gelir: bir kutu her dönemde aynı rengi taşır.
• Geçiş sırasında kutudaki değer, verinin kendi ondalık hassasiyetiyle yazılır.

Tasarım › Animasyon bölümündeki Animasyonu oynat düğmesi zamanı baştan sona akıtır.

⚠ Okuma seçicisi bu tipte yoktur. Ağaç haritası her an yalnız o dönemin
dağılımını çizer; Sütun rolleri'nde Okuma kutusunda Anlık yazar ve
yanındaki ? işaretinde şu not çıkar:

Ağaç haritası her an yalnız o dönemin dağılımını çizer (anlık okuma); birikimli okuma bu tipte uygulanmaz.

⚠ Zaman serisinde gruplama ve legend yoktur. Kutuların adı kendi içinde
yazar; Toplamın %'si değer biçimi o dönemdeki kutuların toplamına göre
hesaplanır:

Kutuya, o dönemdeki kutuların toplamındaki payı yazılır. Kutunun alanı değişmez.

Kutular her zaman büyükten küçüğe dizilir

Bu tipte Sıralama ayarı yoktur. Editör sebebini yazar:

Ağaç haritasında kutular her zaman büyükten küçüğe yerleşir — okunaklı yerleşim buna bağlı.

En büyük kutu sol üstte başlar; gruplu haritada önce gruplar, sonra her grubun
içindeki kutular büyükten küçüğe yerleşir.

Eksi, boş ve sıfır değerler çizilmez

Bir kutunun alanı eksi ya da sıfır olamaz. Değeri boş, sıfır ya da
eksi olan satırlar çizilmez ve editör kaç satır olduğunu söyler:

3 satır çizilmiyor — değeri boş, sıfır ya da eksi. Ağaç haritası yalnız pozitif değerleri alanla gösterebilir; veri korunur.

Veri tablodan silinmez; değeri düzeltince kutu geri gelir. Tamamen boş satırlar
(adı da değeri de olmayan) sayılmaz.

Bir grafikte en çok 400 kutu çizilir. Fazlası varsa en küçükler dışarıda
kalır ve editör bunu da yazar:

12 kutu çizilmiyor — bu grafik en çok 400 kutu gösterir, en küçükler dışarıda kalır. Veri korunur.

Kutudaki yazılar

Kutuya sığıyorsa adı ve altında değeri yazılır:

• Ad sığmıyorsa sonu … ile kısaltılır; tam ad fareyle üstüne gelince görünür.
• Kutu çok küçükse hiç yazı çizilmez.
• ⚠ Sayı asla kısaltılmaz — "1.2…" yanlış bir değer iddiası olurdu. Değer
  sığmıyorsa değer satırı düşer, ad kalır.
• Yazı rengi kutunun rengine göre seçilir: koyu kutuda beyaz, açık kutuda
  koyu yazı.

Değer biçimi iki seçenek sunar:

• Mutlak — "Kutuya hücre değeri yazılır."
• Toplamın %'si — "Kutuya, pozitif değerli tüm satırların toplamındaki payı yazılır. Kutunun alanı değişmez."

Yüzde, 400 kutu sınırı yüzünden çizilmeyen satırları da toplama katar — yani
kutunun yanında yazan pay, tablonun tamamındaki gerçek paydır.

Düzen › Değer etiketleri kapalıysa kutulara hiç yazı çizilmez:

Kapalı — kutulara ad ve değer yazılmaz; bilgi fareyle üzerine gelince görünür.

Önek, sonek, sayı biçimi ve ondalık ayarları kutudaki değere de uygulanır.

Fareyle bir kutunun üstüne geldiğinde ipucu grubu (varsa), değeri,
Toplamın %'si ve gruplu haritada Grubun %'si satırlarını gösterir. İpucu
etkileşimli bir öğedir — PNG/SVG gibi durağan çıktılara girmez.

Renkler

• Grup yoksa renk kutudan kutuya değişir (pastadaki gibi paletin sırasıyla).
  Palet beş renk olduğu için altıncı kutudan sonra renkler tekrar eder.
• Grup varsa her grup bir renk alır. Beş hazır paletin beşi tek renkli
  rampadır (Pastel hariç); gruplar ayırt edilebilsin diye editör paletin
  birbirinden en uzak tonlarını seçer. En net ayrım için Pastel paletini
  kullan.

Özel renk modunda liste, rengi gerçekten alan şeyi gösterir: gruplu haritada
gruplar, düz haritada satırlar
(renkler sayfası).

Legend yalnız grup seçildiğinde çizilir

Düz haritada her kutunun adı kendi içinde yazar ve renkler tekrar ettiği için
legend anlamsız olurdu — bu yüzden çizilmez. Legend bölümünde editör şunu söyler:

Legend yalnız bir grup sütunu seçildiğinde çizilir (Düzen › Ağaç haritası › Grup).

Grup seçiliyken legend grup adlarını listeler ve salt-okunurdur —
tıklayarak gizleme yapılmaz.

⚠ Gizleme bu tipte uygulanmaz. Başka bir tipte legend'den gizlediğin seri ya
da kategoriler ağaç haritasında görünür. Ayar silinmez: tipi değiştirdiğinde
gizleme geri gelir (legend ve gizleme).

Stil ve derinlik

• Yumuşak derinlikte gölge gruplu haritada grup başına, düz haritada
  kutu başına düşer. Derinlik seçicisinin yanındaki ? işaretinde şu
  not çıkar:

  Gölge kutular arasındaki boşluklarda ve dış kenarda görünür; bitişik kutuların üstüne düşmez.

• Extrude bu tipte henüz çizilmez; seçilirse grafik düz çizilir ve editör
  sebebini yazar.
• Hand-drawn stilinde kutular elle çizilir; Dolgu: İnce çizgili de çalışır.

Genel kurallar stil ve derinlik sayfasında.

Bu tipte olmayanlar

• Notlar ve referans çizgileri yok. Notlar rayını açarsan şunu görürsün:

  Notlar ve referans çizgileri bu grafik tipinde kullanılamaz. Seçili tip: Ağaç Haritası.

• Eksen ve kılavuz yok. Düzen panelinde "Eksenler ve kılavuz" bölümü bu
  tipte görünmez; başka bir tipten kalmış eksen başlıkları da çizilmez.
• Yön seçici ve çoklu panel (small multiples) yok.

Video export çalışır

Paylaş › Video bu tipte açık. Giriş animasyonunda kutular merkezlerinden
büyüyerek açılır: gruplu haritada her grup (başlığı ve kutularıyla birlikte)
büyükten küçüğe sırayla belirir, düz haritada kutular. Yazılar kutular yarı
boyuta gelince belirir. Süre, diğer tiplerde olduğu gibi animasyon hızından
türetilir (video).

Zaman serisinde (Satırlar: Dönem, zaman bağlı) video giriş animasyonunu
değil zamanı oynatır: imleç baştan sona sabit hızda ilerler, kutular
dönemden döneme yer değiştirir. Varsayılan süre dönem sayısından türetilir.
Şu durumlarda video üretilmez ve sebebi yazar:

• zaman bağlaması veride çözülmüyorsa (ör. zaman sütununun adı değişmişse),
• tabloda tek dönem varsa:

  Ağaç haritasında tek dönem var; imleç sürülecek yer olmadığı için video hareketsiz kalırdı. En az iki dönem girin.

• hiçbir dönemde pozitif değer yoksa:

  Ağaç haritasında çizilecek kutu yok: dönem satırlarının değer hücreleri boş, sıfır ya da eksi. Önce pozitif değer girin.

Zamana bağlanmamış Dönem okuması (son dolu satır) giriş animasyonuyla oynar.

Veri sınırları ortaktır (30 sütun · 5.000 satır · 300 karakter hücre) —
bar sayfası.