TCMB EVDS'den veri çekme

TCMB EVDS (Elektronik Veri Dağıtım Sistemi), Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası'nın veri servisidir: döviz kurları, faiz oranları, enflasyon, ödemeler
dengesi, konut fiyat endeksleri ve daha fazlası.

Veri iki kademelidir: önce bir veri grubu seçersin (ör. "Döviz Kurları"),
sonra o grubun içindeki serileri. Bu, diğer kaynakların çoğundan farklıdır
ve akışın şeklini belirler.

⚠ Lisans: ticari kullanım izne tabi

Bu, listedeki kaynaklar arasında ticari kullanım kısıtı taşıyan tek
kaynaktır. Künyeye yazılan lisans dizesi şudur:

Kaynak gösterilerek kullanım; ticari kullanım TCMB iznine tabi

Yani veriyi kaynak göstererek kullanabilirsin, ama ticari bir bağlamda
yayımlayacaksan TCMB'den yazılı izin gerekir. Bu, çıktıyı üretmeden önce
bilmen gereken bir şeydir; içe aktarma bunu senin yerine çözemez.

Bu sayfa grafik editörü üzerinden anlatılıyor. Aynı kaynak harita
editöründe de var ve adımlar aynı. Haritada fark önizlemede başlar:
satırların neyi anlattığını sen beyan edersin, tavanlar ve künye alanı da
başkadır. Haritaya özgü olan her şey:
haritada kaynaktan veri.

Adım 1 — Kaynaklar penceresini aç

Editörde sol raydan Kaynaktan veri'ye tıkla. Açılan pencerenin adı
Veri kaynakları. Sol listede kaynaklar iki başlık altında toplanır;
TCMB EVDS Kurum ve kuruluşlar başlığı altında.

Pencerenin üstündeki şerit üç adımı gösterir: Parametre → Boyut → Önizleme.
Bu kaynakta üç adım da açıktır — adın yanında yeşil bir boyut rozeti
görürsün. Buradaki "boyut", seçtiğin veri grubunun seri listesidir.

Adım 2 — Veri grubunu bul

Katalogda ara alanına bir terim yaz — placeholder örnek verir:
ör. döviz, faiz, konut. Arama EVDS kataloğunda yapılır, veri çekilmez.
Sonuç satırına tıklayınca Veri grubu kodu alanı dolar.

Katalog Türkçedir: veri grubu adları, frekansları ve kaynak kurumları Türkçe
listelenir. Türkçe arama burada tam çalışır — bu, diğer bazı kaynaklardan
farkıdır.

Adım 3 — Grubun serilerini getir

Veri grubu seçiliyken Boyutları getir o grubun içindeki seri listesini
getirir. Bu adım veri çekmez, yalnız grubu tarif eder. Listeden istediğin
serileri işaretlersin; işaretlediklerin aşağıdaki Seri kodları alanına
eklenir.

Kodları elle de yazabilirsin, virgülle ayırarak.
Bir çekimde seri tavanı 10'dur.

⚠ Farklı frekanslı serileri birlikte istersen EVDS hepsini en düşük frekansa
toplulaştırır (ölçüldü: günlük bir kur serisi, aylık bir seriyle birlikte
istendiğinde aylık ortalamaya indi). Bu kaynağın kendi davranışıdır; günlük
ayrıntı istiyorsan aylık seriyi ayrı bir çekimde al.

Adım 4 — Tarih aralığını ver

Başlangıç ve Bitiş alanları gg-aa-yyyy biçimindedir. Boş bırakırsan
son 2 yıl gelir (bitiş boşsa bugün).

⚠ Kaynak bir sorguda en çok 1.000 gözlem döndürür ve EN YENİLERİNİ verir.
Yani 20 yıllık günlük bir seri istersen kaynak sessizce en son 1.000 günü
gönderir — istediğin dönemin başı gelmez. Bu sessiz kalmaz: önizlemede ve
künyede bir not çıkar:

EVDS son 1000 gözlemi döndürdü; daha eskisi için tarih aralığını daraltın.

Eskiye inmek istiyorsan aralığı bölerek birkaç çekim yapman gerekir.

Adım 5 — Çek ve önizle

Veriyi getir düğmesi asıl isteği atar. Önizleme tablosu gelen satır ve kolon
sayısını yazar; altında Footer önizlemesi vardır — içe aktarınca yazılacak
kaynak satırını orada görürsün.

Tablonun ilk kolonu tarih, sonraki her kolon bir seridir.

Boş hücreler boş olarak işaretlenir; sıfır olarak yazılmaz. Günlük
serilerde tatil günleri boş gelir — bu doğrudur, kur o gün ilan edilmemiştir.

⚠ Aylık ve yıllık serilerde tarih biçimi değişir (2000-1 gibi). Bu değer
olduğu gibi taşınır, çevrilmez — grafikte kategori etiketi olarak öyle görünür.

Adım 6 — İçe aktar

İçe aktar düğmesi veriyi tabloya yazar. Pencere basmadan önce şunu yazar:

İçe aktarma grafiğin verisini ve kaynak bilgisini DEĞİŞTİRİR; geri alınamaz (undo geçmişi sıfırlanır).

Bu uyarı ciddidir: mevcut tablonun üzerine yazılır ve geri alma geçmişi
temizlenir. Önemli bir düzenleme varsa önce onu bitir.

⚠ Haritada uyarı daha kısadır — "İçe aktarma haritanın verisini ve kaynak
bilgisini DEĞİŞTİRİR; geri alınamaz." Parantezli kısım orada yoktur, çünkü
harita editöründe geri alma geçmişi hiç yoktur.

Sık karşılaşılanlar

İstediğim dönem gelmedi, tablo yeni tarihlerle başlıyor

Kaynağın 1.000 gözlem kesimidir (Adım 4). Aralığı daralt ya da böl. Önizlemedeki
not bunu zaten söylüyor.

Seri kodunu yazdım, "bir hata oluştu" diyor

Kaynak bilinmeyen seri kodunda genel bir hata döndürüyor; hangi kodun sorunlu
olduğunu söylemiyor. Kodları Boyutları getir ile gelen listeden seçmek en
güvenli yoldur — orada yazım hatası olamaz.

Ticari bir işte kullanabilir miyim

Lisans ticari kullanımı TCMB'nin yazılı iznine bağlıyor (yukarıda). Ticari
bir yayında kullanacaksan izin almak senin sorumluluğundur; künyedeki satır
kısıtı hatırlatır ama izin yerine geçmez.

Haritaya aktaracağım, tavanlar aynı mı

Hayır. Haritada birim de sayı da başkadır: harita sütun değil satır sayar (10.000) ve zaman açıksa 120 dönem kabul eder.
Ayrıca bu kaynağın şekli haritaya doğrudan uymaz — EVDS serileri bölge değil
tarih taşır. Ayrıntı: haritada kaynaktan veri.

Zaman imlecini kullanmak istiyorum

İçe aktarma zaman bağlamasını kurmaz. Hangi sütunun zaman olduğunu ve
çözünürlüğünü Düzen › Sütun rolleri altından sen beyan edersin. Bu kaynakta
zaman sütunu tarih kolonudur; çözünürlük serinin frekansıdır (günlük, aylık,
yıllık).

Kaynak satırı grafikte görünmüyor

Kaynak anahtarı kapalı olabilir. Metin › Kaynak bölümünden aç. Kaynaklar
penceresi, atıf kapalıyken içe aktarmadan önce seni uyarır ve tek tıkla açmayı
önerir.