Görsel ve medya

Sahne

Sahne, hikâye boyunca arkada duran görseldir. Üstteki Sahne şeridinden
seçilir: yok, harita ya da fotoğraf. Sahne haritası gerçek haritadır — adımın
vurgusu ve zaman imleci onu sürer, yani okuyucu kaydırdıkça harita bölgeden
bölgeye gider.

Bir adımın haritası sahnedeki haritayla aynıysa ikinci bir kart çizilmez; adım
doğrudan sahneyi yönlendirir.

Adım görselleri

Her adım kendi görselini taşıyabilir. Seçenekler: grafik, harita, fotoğraf,
video, karşılaştırma, anlatı çizelgesi ve dış gömme.

Fotoğraf ve video iki biçimde çizilir:

• Kart — sahnenin ortasında sınırlı genişlikte durur (varsayılan).
• Tam ekran — sahneyi kenarsız doldurur. Uydu görüntüsü, drone videosu gibi
  malzemede etkiyi bu biçim verir.

Tam ekranda görsel kaçınılmaz olarak kırpılır. Odak noktası kırpmanın hangi
noktayı koruyacağını söyler; yatay ve dikey ekran için ayrı ayrı verilebilir,
çünkü fotoğrafın önemli yeri telefonda başka bir yere düşer.

Karartma, tam ekran görselin üstüne hikâyenin overlay renginden bir perde
koyar; yazının okunmadığı parlak fotoğraflarda gerekir.

Grafik ve harita: kart mı, tam ekran mı

Grafik ve harita adım görselleri de aynı Kadraj anahtarını taşır:

• Kart (varsayılan) — sahnenin ortasında sınırlı bir kutuda durur. Bugüne
  kadarki davranış; eski hikâyeler bundan etkilenmez.
• Tam ekran — kutu sınırı kalkar, veri görseli sahnenin tamamını kaplar ve
  hikâyenin temasını giyer: zemin şeffaflaşır, başlık/etiket renkleri
  hikâyenin renklerine döner, gölge ve çerçeve düşer. Metin, adımın hizasına
  (sol · orta · sağ) göre görselin üstünden akar. Harita ekranın gerçek
  ölçüsüne oturur ve ortalanır: geniş ekranda büyür, dikey telefonda ekran
  genişliğini kullanır; başlık ve lejant yazıları her ekranda aynı boyda kalır.

Grafiğin kendi kaydı değişmez. Kadraj ve aşağıdaki gizlemeler yalnız o
adımın çizimini etkiler; aynı grafik başka bir hikâyede, embed'de ve grafik
editöründe olduğu gibi kalır.

Kaydırmayla ilerlet

Tam ekran kadrajda görsel donuk durmak zorunda değil: okuyucu kaydırdıkça
ilerleyebilir. İki ayrı şey ilerletilebilir ve adım başına biri seçilir:

• Giriş — çubuklar sıfırdan yükselir, çizgi soldan sağa açılır. Her grafik
  tipinde çalışır, veriye zaman bağlaması gerektirmez.
• Zaman — yıllar akar: çizgi çizilir, harita yıldan yıla boyanır. Yalnız
  zaman bağlaması olan grafik ve haritada anlamlıdır.
• Yok (varsayılan) — görsel adıma gelindiğinde bir kez canlanır. Bugüne
  kadarki davranış budur; eski hikâyeler değişmez.

Sürücü açıkken adımın bloğu uzar (kaydırma mesafesi, varsayılan 3 ekran) ve
metin blok boyunca yapışkan kalır — okuyucuya görseli izleyecek yol verilir.
Mesafeyi büyütmek ilerlemeyi yavaşlatır, küçültmek hızlandırır.

Yalnız tam ekran kadrajda çalışır: kart modunda adım bir ekran boyudur ve
kaydırma mesafesi efekti göstermeye yetmez.

Hareketi azaltmayı tercih eden okuyucuda (prefers-reduced-motion) sürücü hiç
kurulmaz ve görsel tam hâliyle durur — yarım bir grafik gösterilmez.

Bu adımda gizle

Grafiği hikâyeye eklediğinde grafikte ne varsa o gelir — başlığı, alt
başlığı, lejantı, künyesi. Grafiğin başlığı konunun başlığıyla aynı olmak
zorunda değildir; konunun başka bir tarafını anlatıyor olabilir. Bu yüzden
varsayılan "hepsi açık"tır.

Yer açmak istediğinde adım başına kapatabilirsin:

Haritada lisans atfı (sağ altta soluk duran satır) bu listede yoktur ve
kapatılamaz: o kullanıcı metni değil, veri sağlayıcısına karşı bir
yükümlülüktür.

Okuyucu görselle etkileşebilir

Hikâyedeki grafik ve harita donuk resim değildir: okuyucu bir bölgenin
üzerine gelip adını ve değerini görebilir, grafiğin lejantına tıklayıp bir seriyi
gizleyebilir. Bu kart kadrajında da, tam ekranda da, sahne haritasında da
geçerlidir — metin görselin üstünden akar ama tıklamayı yutmaz; yazı kartının
kendisi seçilebilir ve içindeki bağlantılar çalışır. Görselin, metin kartının
tam altında kalan kısmına kart geçip gidince erişilir.

İki yerde bilinçli olarak kapalıdır: pano (tam ekran renkli blok) ve
makale bölümü sahneyi bilerek örter, orada arkadaki görsele erişilmez.

Haritanın başlığı, lejantı ve künyesi hikâyenin yazı rengiyle yazılır: koyu
temalı hikâyede açık, açık temalı hikâyede koyu.

Adresler

Görsel iki yoldan eklenir: dosya yükleyerek ya da bir adres yazarak.
Görsel alanının altındaki kutuya dosya sürükleyebilir ya da tıklayıp
seçebilirsin; yükleme bittiğinde adres alanı kendiliğinden dolar. Ayrıntısı
dosyalar ve yükleme sayfasında: hangi biçimler,
kota, küçültme ve silme kuralı.

Video için yükleme yoktur, adresi elle girersin; video kapağı yüklenebilir.

Elle yazılan adres iki biçimden biri olabilir: tam bir https:// adresi, ya da sitenin kendi kökünden
başlayan bir yol (/ornek/kapak.svg gibi). Yarım bir yol (kapak.svg) ve
//baskasite.com/... biçimi kabul edilmez; ilki hangi klasöre göre çözüleceği
belirsiz olduğu için, ikincisi aslında başka bir siteye gittiği için.

Video için doğrudan dosya adresi gerekir (webm ya da mp4); YouTube adresi sahne
arka planı olamaz çünkü otomatik oynatılamaz ve kadrajlanamaz.

⚠ Karşılaştırma öğesinde kural daha dar: orada adres mutlak https://
olmalıdır. Sebebi karşılaştırmanın video çıktısıdır; video başka bir ortamda
render edildiği için sitenin kendi yolunu çözemez.

Videolar daima sessiz, döngülü ve satır içi oynar; okuyucu o adıma geldiğinde
başlar, adımdan çıkınca durur.

Kaynak künyesi

Her görsele künye yazılabilir ("Foto: Ali Veli", "Pléiades © CNES 2018").
Künye görselin sağ altında küçük bir şeritte görünür ve yayınlanan sayfada da
kalır. Veri gazeteciliğinde bu bir süs değil, kaynağın kendisidir.

Geçiş

Adımdan adıma görsel değişirken iki katman birbirine karışır. Yeni görsel ekranı
kenarsız kaplıyorsa (tam ekran fotoğraf, video, kare dizisi) eskisi altında kalır
ve yenisi onun üstünde belirir. Kaplamıyorsa (kart, pano, zemini şeffaf tam ekran
grafik ya da harita) eskisi aynı sürede söner; kenarlarda asılı kalıp birden
kaybolmaz.

Art arda gelen adımlar aynı haritayı aynı kadrajda gösteriyorsa harita
değişmez: yalnız vurgusu değişir ve harita, kendi animasyonuyla yeni bölgeye
yakınlaşır. İki ayrı harita üst üste karışmaz.

Süresi hikâye genelinde ayarlanır (Düzen şeridi, milisaniye). 0 yazmak geçişi
kapatır ve görsel anında değişir. Okuyucunun sistem ayarında "hareketi azalt"
seçiliyse geçiş kendiliğinden kapanır.

Telefonda

Dar ekranda (768 pikselin altı) sahne ikiye ayrılır:

• Veri görselleri — grafik, harita, karşılaştırma, anlatı çizelgesi, büyük
  sayı, alıntı ve dış gömme — ekranın üst kısmında durur. Tam ekran kadrajlı
  grafik ve harita da buna dahildir: telefonda üstünden metin geçen bir veri
  görseli okunmaz. Sahne haritası da üst kısımda çizilir.
• Metin kartı ekranın alt kısmına yapışır ve adım boyunca orada okunur.
  Adım biterken yukarı kayarken söner; görselin üstünü kapatmaz.
• Tam ekran fotoğraf, video ve kare dizisi ekranın tamamını kaplamaya devam
  eder; metin onların üstünden akar.

Kart yazısı telefonda seçtiğin boydan bir kademe küçük çizilir, boyların sırası
korunur. Sağa hizalı metin telefonda sola hizalanır ve dikey konum (ortada ya da
altta) seçimi uygulanmaz: kart her adımda alt kısımda durur. Masaüstü düzeni
değişmez. Editördeki önizlemede Mobil görünümünü seçerek bu düzeni görebilirsin.

Kaydırmaya bağlı animasyonu desteklemeyen eski tarayıcılarda kart sönmez; adım
biterken görselin üstünden geçerek kaybolur. Geri kalan her şey aynıdır.

Anlatı çizelgesi bloğu

Projendeki bir anlatı çizelgesini hikâyenin içine koyabilirsin. Görsel
türünü Anlatı çizelgesi seçtiğinde iki soru çıkar: hangi çizelge, ve bu
adımda hangi slayt.

İkincisi bu bloğun asıl gücüdür. Her adım kendi slaydını taşıdığı için bir
çizelgeyi hikâyeye yayabilirsin: okuyucu kaydırdıkça slaytlar ilerler.
Arada başka bir görsel (harita, grafik, fotoğraf) kullanman çizelgeyi bölmez;
sonraki çizelge adımı kaldığı yerden devam eder.

Adımları tek tek kurmak zorunda değilsin. Seçicinin altındaki "Bu çizelgeden
adım ekle" kutusuna bir sayı yazıp Ekle dersen, o kadar adım slaytları
doldurulmuş hâlde eklenir. İkinci kez eklediğinde kaldığı yerden devam eder —
on olaylık bir çizelgeyi üç, sonra beş, sonra iki diye bölmenin yolu budur.
İstediğin kadar boşta slayt kalmamışsa editör bunu söyler, sessizce eksik
eklemez.

Çizelgeyi değiştirirsen o adımın slayt seçimi varsayılana döner: eski seçim
başka bir çizelgenin olayıydı.

Çizelge adımlarında metni boş bırakmak olağandır — anlatı zaten slaydın
kendisindedir.

Dış grafik gömme

Datawrapper ve Flourish grafikleri Gömme görseliyle eklenebilir. Adres
sağlayıcının verdiği gömme adresi olmalıdır; başlık zorunludur (ekran okuyucu
için). Yalnız tanınan adreslere izin verilir.

Bilinen bedel: gömülen grafik bizim marka kitimizi okumaz, kendi yazı tipini ve
renklerini taşır. Sayfanın geri kalanıyla birebir uyum beklenmemelidir.