Global Carbon Budget'ten veri çekme

Global Carbon Budget, ülke ve yıl bazında fosil CO2 emisyonlarını verir.
Kaynaklar penceresi açıldığında seçili gelen kaynak budur ve tek tıkla veri
döndürür: hiçbir alanı doldurmadan Veriyi getir'e basabilirsin.

Lisans: CC-BY 4.0. İçe aktarınca kaynak adı ve lisans çıktının kaynak
satırına kendiliğinden yazılır — elle eklemen gerekmez.

Bu sayfa grafik editörü üzerinden anlatılıyor. Aynı kaynak harita
editöründe de var ve adımlar aynı. Haritada fark önizlemede başlar:
satırların neyi anlattığını sen beyan edersin, tavanlar ve künye alanı da
başkadır. Haritaya özgü olan her şey:
haritada kaynaktan veri.

Adım 1 — Kaynaklar penceresini aç

Editörde sol raydan Kaynaktan veri'ye tıkla. Açılan pencerenin adı
Veri kaynakları. Sol listede kaynaklar iki başlık altında toplanır;
Global Carbon Budget Kurum ve kuruluşlar başlığı altında ve pencere
açıldığında zaten seçilidir.

Pencerenin üstündeki şerit üç adımı gösterir: Parametre → Boyut → Önizleme.
Bu kaynakta Boyut adımı üstü çizilidir — veri seti tek ve sabittir, keşfedilecek
bir boyut yoktur. Doğrudan parametreden önizlemeye geçersin.

Adım 2 — Ülkeleri seç

Ülkeler (ISO3 kodları) alanına ülke kodlarını virgülle ayırarak yaz:

TUR, DEU

Alanı boş bırakırsan küresel toplam gelir (kaynağın Global satırı, kodu
WLD). Yeni başlıyorsan en hızlı yol budur.

Bir çekimde ülke tavanı 20'dir. Daha fazlasını yazarsan istek gönderilmeden
reddedilir. Yirmi ülke seçtiğinde tablo yirmi bir sütun olur, yani grafiğin
30 sütunluk tavanına bu kaynakta çarpman pratikte mümkün değildir.

Kod tanınmazsa hata kullanıcının düzeltebileceği biçimde çıkar:

Şu ülke kodları kaynakta bulunamadı: XYZ. ISO 3166-1 alpha-3 kodu kullanın (ör. TUR, DEU); küresel toplam için WLD.

Adım 3 — Yıl aralığını daralt

Başlangıç yılı ve Bitiş yılı alanları isteğe bağlıdır. Boş bırakırsan
kaydın tamamı gelir: kaynak 1750–2023 arasını kapsıyor (ölçüldü 2026-08-24).

Başlangıç yılı bitiş yılından büyük olamaz; öyle yazarsan form veriyi çekmeden
uyarır.

⚠ Uzun bir aralık çok satır üretir. Grafik tarafında en çok 5.000 satır kabul edilir;
bu kaynakta 274 yıl olduğu için tek başına o tavana yaklaşmazsın, ama haritaya
aktaracaksan tavanlar başkadır (aşağıya bak).

Adım 4 — Çek ve önizle

Veriyi getir düğmesi asıl isteği atar. Önizleme tablosu gelen satır ve kolon
sayısını yazar; altında Footer önizlemesi vardır — içe aktarınca yazılacak
kaynak satırını orada görürsün.

Tablonun şekli şudur: ilk kolon Year, sonraki her kolon bir ülke ve birimi
MtCO2. Ölçü, kaynağın Total sütunudur — yani toplam fosil CO2; kömür, petrol
ve gaz ayrımı bu kaynak üzerinden gelmez.

Boş hücreler boş olarak işaretlenir; sıfır olarak yazılmaz. Bu ayrım
korunur: bir ülkenin o yıl ölçümü yoksa bu, emisyonun sıfır olduğu anlamına
gelmez.

Adım 5 — İçe aktar

İçe aktar düğmesi veriyi tabloya yazar. Pencere basmadan önce şunu yazar:

İçe aktarma grafiğin verisini ve kaynak bilgisini DEĞİŞTİRİR; geri alınamaz (undo geçmişi sıfırlanır).

Bu uyarı ciddidir: mevcut tablonun üzerine yazılır ve geri alma geçmişi
temizlenir. Önemli bir düzenleme varsa önce onu bitir.

⚠ Haritada uyarı daha kısadır — "İçe aktarma haritanın verisini ve kaynak
bilgisini DEĞİŞTİRİR; geri alınamaz." Parantezli kısım orada yoktur, çünkü
harita editöründe geri alma geçmişi hiç yoktur.

Sık karşılaşılanlar

Ülke kodunu bilmiyorum

ISO 3166-1 alpha-3 kullanılır: Türkiye TUR, Almanya DEU, Amerika Birleşik
Devletleri USA. Kaynak, bu kodlarla 220 ülke ve bölge içerir; küresel toplam
için WLD yazılır.

Haritaya aktaracağım, tavanlar aynı mı

Hayır. Haritada birim de sayı da başkadır: harita sütun değil satır sayar (10.000) ve zaman açıksa 120 dönem kabul eder.
Bu kaynağın ülke-yıl
şekli haritaya uygundur, ama satırların neyi anlattığını orada sen beyan
edersin. Ayrıntı: haritada kaynaktan veri.

Zaman imlecini kullanmak istiyorum

İçe aktarma zaman bağlamasını kurmaz. Hangi sütunun zaman olduğunu ve
çözünürlüğünü Düzen › Sütun rolleri altından sen beyan edersin. Bu kaynakta
zaman sütunu Year, çözünürlük yıldır.

Kaynak satırı grafikte görünmüyor

Kaynak anahtarı kapalı olabilir. Metin › Kaynak bölümünden aç. Kaynaklar
penceresi, atıf kapalıyken içe aktarmadan önce seni uyarır ve tek tıkla açmayı
önerir.

⚠ Haritada bu anahtar yoktur ve sorun da farklıdır: harita künyesinde
açma/kapama yoktur, kaynak alanı boşsa yazılmaz. Yeri de başka —
Metin › Künye › Kaynak, bir metin kutusu.